Filia UWM w Ełku miejscem międzynarodowej debaty o wolności sumienia i prawach człowieka
16 listopada 2026 r. w Filii UWM odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa pt. „Conscientious Objection – Between Individual Freedom and Duty to Society” („Sprzeciw sumienia – między wolnością jednostki a obowiązkiem wobec społeczeństwa”). Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli środowisk naukowych i praktyków reprezentujących różne dyscypliny, w szczególności prawo, teologię, filozofię, nauki społeczne, ekonomię oraz nauki o zdrowiu.
Konferencja miała charakter międzynarodowy i interdyscyplinarny. Uczestniczyli w niej przedstawiciele ośrodków akademickich z Polski, Słowacji, Czech, Ukrainy i Austrii. Obrady odbywały się w formule hybrydowej, umożliwiającej udział zarówno stacjonarny, jak i zdalny.
Konferencja została zorganizowana w ramach projektu naukowego VEGA 1/0129/26 „International Legal Obligations of the Slovak Republic in the Area of the Right to Conscientious Objection”, dotyczącego międzynarodowych zobowiązań prawnych Republiki Słowackiej w zakresie prawa do sprzeciwu sumienia.
Uroczystego otwarcia konferencji dokonali przedstawiciele współpracujących uczelni i instytucji naukowych, w tym dr Marcin Radziłowicz – Dyrektor Filii UWM w Ełku, dr hab. Remigiusz Górski – Dziekan Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Trnawskiego, dr Michaela Moravčíková z Uniwersytetu Trnawskiego, dr Paweł Lewandowski – Prodziekan Kolegium Nauk Prawnych Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika, prof. Oksana Koval z Zachodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego oraz prof. Arkadiusz Indraszczyk z Uniwersytetu w Siedlcach.
W wystąpieniach inauguracyjnych podkreślano znaczenie międzynarodowej współpracy naukowej oraz potrzebę prowadzenia interdyscyplinarnej refleksji nad relacjami między wolnością sumienia, prawami człowieka a obowiązkami jednostki wobec społeczeństwa.
Program konferencji obejmował sześć sesji tematycznych, podczas których podjęto zagadnienia dotyczące prawnych, filozoficznych, teologicznych, społecznych i ekonomicznych aspektów wolności sumienia. Szczególną uwagę poświęcono granicom korzystania z wolności sumienia w demokratycznym państwie prawa, relacjom między przekonaniami jednostki a wykonywaniem obowiązków zawodowych oraz możliwości rozwiązywania konfliktów między prawami indywidualnymi a dobrem wspólnym.
Istotne miejsce zajęły również zagadnienia związane z wykonywaniem zawodów prawniczych, ochroną praw jednostki w postępowaniu karnym, wolnością sumienia nauczycieli akademickich i pracowników administracji publicznej, a także etycznymi wyzwaniami związanymi z rozwojem sztucznej inteligencji.
Osobny nurt dyskusji dotyczył społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw, etycznych aspektów polityki podatkowej i finansów publicznych, sprawiedliwości społecznej oraz moralnych dylematów podejmowania decyzji gospodarczych, szczególnie w warunkach współczesnych kryzysów i konfliktów zbrojnych.
W konferencji aktywnie uczestniczyli pracownicy naukowo-dydaktyczni Filii UWM w Ełku, prezentując wyniki swoich badań oraz podejmując aktualne problemy prawne i społeczne:
- Dr Marcin Radziłowicz podjął zagadnienie granic wolności sumienia podczas wykonywania obowiązków publicznych związanych z ochroną ludności i bezpieczeństwem lokalnym.
- Ks. prof. dr hab. Wojciech Guzewicz omówił problematykę sumienia katolika w życiu publicznym, zwracając uwagę na relacje między wolnością przekonań a odpowiedzialnością za dobro wspólne.
- Ks. dr hab. Mieczysław Różański, prof. UWM przedstawił referat dotyczący granic autonomii wolności sumienia w świetle polskich konstytucji z 1952 i 1997 r.
- Dr hab. Jacek Mrozek, prof. UWM przedstawił problematykę sprzeciwu sumienia w kontekście bezpieczeństwa aksjologicznego jednostki.
- Dr hab. Justyna Krzywkowska wygłosiła referat poświęcony etycznym i prawnym obowiązkom adwokata kościelnego, w szczególności relacji między lojalnością wobec klienta a wiernością prawdzie i zasadom sprawiedliwości.
- Dr Piotr Wojnicz omówił prawne i etyczne dylematy poszukiwania osób zaginionych, analizując napięcie między nakazami sumienia a obowiązkiem ochrony życia.
- Dr Agnieszka Gilewska przedstawiła zagadnienia związane z wartościami nauczycieli i sprzeciwem sumienia w szkołach, uwzględniając wolność przekonań, etykę zawodową oraz dobro ucznia.
Ważnym elementem konferencji były dyskusje towarzyszące poszczególnym sesjom. Podejmowane zagadnienia ukazały, że wolność sumienia, stanowiąca jedno z podstawowych praw człowieka, wymaga nieustannej refleksji nad jej granicami oraz sposobami godzenia indywidualnych przekonań z ochroną praw innych osób i realizacją obowiązków wynikających z przepisów prawa. Szczególnie cenne okazało się zestawienie rozwiązań prawnych funkcjonujących w różnych państwach europejskich oraz wymiana doświadczeń między przedstawicielami nauki i praktyki zawodowej.
Konferencja stanowiła ważne wydarzenie w działalności naukowej Filii UWM w Ełku, wzmacniające jej współpracę z zagranicznymi ośrodkami akademickimi. Efektem przedsięwzięcia będzie również przygotowanie monografii naukowej, obejmującej opracowania poświęcone zagadnieniom poruszanym podczas konferencji. Publikacja planowana jest na 2027 r.
Organizacja wydarzenia potwierdziła, że Filia UWM w Ełku jest miejscem międzynarodowego dialogu naukowego, sprzyjającym wymianie doświadczeń, rozwijaniu współpracy międzyuczelnianej oraz podejmowaniu ważnych problemów współczesnego prawa i życia społecznego.
Serdecznie dziękujemy wszystkim prelegentom, moderatorom, uczestnikom oraz przedstawicielom instytucji współorganizujących konferencję za zaangażowanie, inspirujące wystąpienia i twórczą dyskusję. Wyrażamy nadzieję, że nawiązane i rozwijane kontakty naukowe zaowocują kolejnymi wspólnymi przedsięwzięciami badawczymi, dydaktycznymi i publikacyjnymi.
Organizatorzy konferencji:
- Wydział Prawa Uniwersytetu Trnawskiego w Trnawie (Słowacja)
- Wydział Teologiczny Uniwersytetu Trnawskiego w Bratysławie (Słowacja)
- Zachodnioukraiński Uniwersytet Narodowy w Tarnopolu (Ukraina)
- Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie – Filia w Ełku (Polska)
- Kolegium Nauk Prawnych Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika w Warszawie (Polska).
Współorganizatorzy konferencji:
- Studenckie Koło Naukowe Prawa Wyznaniowego Fides (Polska)
- Koło Naukowe Administratywistów (Polska)


